De vennootschapsvorm van de kmo
De besloten vennootschap is de vorm die de meeste zelfstandigen kiezen wanneer ze naar een vennootschap overstappen, en die de meeste kmo's gebruiken. Ze werd ingevoerd door het Wetboek van vennootschappen en verenigingen, dat in 2019 in werking trad, en nam de plaats in van de vroegere BVBA. Bestaande BVBA's werden van rechtswege BV's.
Zoals de vroegere naam al aangaf, beperkt ze de aansprakelijkheid van de aandeelhouders tot hun inbreng: in principe worden de schulden van de vennootschap niet betaald met het privévermogen van wie haar heeft opgericht. Die bescherming heeft duidelijke tegenprestaties, en precies die onderscheiden de BV van een activiteit als eenmanszaak.
Geen minimumkapitaal meer, wel een toereikend eigen vermogen
De BVBA vereiste een minimumkapitaal. De BV niet meer. In de plaats daarvan moeten de oprichters de vennootschap een toereikend aanvangsvermogen geven, in verhouding tot de voorgenomen activiteit. De wet legt geen bedrag vast: het verplichte financieel plan moet aantonen dat de ingebrachte middelen minstens twee jaar volstaan.
Die soepelheid heeft een keerzijde. Gaat de vennootschap binnen drie jaar na de oprichting failliet en was haar eigen vermogen kennelijk ontoereikend, dan kunnen de oprichters aansprakelijk worden gesteld voor een deel van haar schulden, in de verhouding die de rechter bepaalt. Een BV oprichten met één euro is juridisch mogelijk; voorzichtig is het zelden.
Hoe richt men een BV op
De oprichting verloopt via een notariële akte. De oprichters, die ook één persoon kunnen zijn, bezorgen de notaris het financieel plan en het attest van storting van de inbreng in geld op een geblokkeerde rekening. De akte en de statuten worden neergelegd ter griffie van de ondernemingsrechtbank en bekendgemaakt in de bijlagen bij het Belgisch Staatsblad. De vennootschap krijgt een nummer in de Kruispuntbank van Ondernemingen, dat ook haar btw-nummer wordt als ze btw-plichtig is.
De statuten zijn soepeler dan vroeger: men kan aandelen met verschillende stemrechten of winstrechten creëren, de overdracht van aandelen vrij regelen of één enkele bestuurder voorzien. De term "zaakvoerder" heeft trouwens plaatsgemaakt voor bestuurder. Onze gids over het oprichten van een onderneming in België zet de stappen en hun volgorde op een rij.
Uitkeren: de dubbele test
Bij gebrek aan te beschermen kapitaal beschermt het Wetboek de schuldeisers op het moment dat er geld uit de vennootschap gaat. Voor elke uitkering aan de aandeelhouders, of het nu om een dividend of een terugbetaling van inbreng gaat, moet de BV twee testen doorstaan:
- de balanstest, of netto-actieftest: de uitkering mag het netto-actief niet negatief maken, noch onder het bedrag van het onbeschikbaar eigen vermogen brengen;
- de liquiditeitstest: het bestuursorgaan moet vaststellen dat de vennootschap na de uitkering haar schulden gedurende minstens twaalf maanden op hun vervaldag kan blijven betalen.
Bestuurders die uitkeren zonder die testen te respecteren, zijn er persoonlijk voor aansprakelijk. In de praktijk steunt de liquiditeitstest op een liquiditeitsbudget, dat de accountant vaak helpt opstellen.
De alarmbelprocedure
Het Wetboek voorziet ook een waarschuwingsprocedure. Wanneer het netto-actief van de BV negatief is geworden of dreigt te worden, of wanneer het waarschijnlijk is dat ze haar schulden binnen twaalf maanden niet meer zal kunnen betalen, moet het bestuursorgaan de algemene vergadering bijeenroepen. Die beslist dan over de ontbinding van de vennootschap of over de voortzetting met herstelmaatregelen, die in een verslag worden toegelicht. De jaarlijkse balans is dus ook een bewakingsinstrument.
Fiscaliteit en boekhoudkundige verplichtingen
De BV betaalt vennootschapsbelasting op haar winst, met een verlaagd tarief op een eerste schijf voor kmo's die aan de voorwaarden voldoen, waaronder de uitkering van een minimumbezoldiging aan minstens één bedrijfsleider. De bezoldiging van de bedrijfsleider wordt in zijn hoofde belast in de personenbelasting.
Ze voert een dubbele boekhouding, stelt elk jaar haar jaarrekening op, laat die goedkeuren door de algemene vergadering en legt ze neer bij de Nationale Bank. Ze houdt een aandelenregister bij en schrijft haar uiteindelijke begunstigden in het UBO-register in. Het zijn die terugkerende verplichtingen, meer dan de oprichting zelf, die het boekhoudbudget van een vennootschap verklaren.
Beperkte aansprakelijkheid, geen immuniteit
Beperkte aansprakelijkheid is geen immuniteit. Een bestuurder kan aansprakelijk worden gesteld voor een bestuursfout, onder bepaalde voorwaarden voor onbetaalde sociale of fiscale schulden, of voor een onregelmatige uitkering. En banken vragen de bedrijfsleider van een jonge BV vaak een persoonlijke borgstelling, waardoor een deel van het risico in de praktijk toch op zijn vermogen terechtkomt.
Deze inhoud is indicatief. De oprichting van een vennootschap en uitkeringen houden aansprakelijkheid in: laat u begeleiden door een notaris en een cijferberoepsbeoefenaar.