Een belasting op het geheel van de inkomsten
De personenbelasting geldt voor Belgische rijksinwoners, op hun wereldwijde inkomsten van het kalenderjaar. Ze kijkt niet naar één bron maar telt vier categorieën inkomsten op die het Wetboek van de inkomstenbelastingen omschrijft:
- onroerende inkomsten, op basis van het kadastraal inkomen of de huur, naargelang het geval;
- roerende inkomsten, zoals dividenden en interesten;
- beroepsinkomsten, die lonen, bezoldigingen van bedrijfsleiders, winsten en baten van zelfstandigen, pensioenen en vervangingsinkomens omvatten;
- diverse inkomsten, een restcategorie voor bepaalde meerwaarden of occasionele verhuringen.
Roerende inkomsten zijn vaak al aan de bron belast via een bevrijdende voorheffing. Ze moeten dan niet altijd in de aangifte worden opgenomen. Voor de meeste belastingplichtigen vormen de beroepsinkomsten het grootste deel van de belastbare grondslag.
Een progressieve schaal
Het belastbaar inkomen wordt opgedeeld in schijven die tegen stijgende tarieven worden belast, van 25 % voor de eerste tot 50 % voor de hoogste, met tussenliggende tarieven van 40 % en 45 %. Elke schijf draagt alleen haar eigen tarief: in een hogere schijf terechtkomen verhoogt de belasting niet op het hele inkomen, enkel op het deel boven de grens.
Een deel van het inkomen blijft onbelast: dat is de belastingvrije som, verhoogd voor kinderen en andere personen ten laste. De hervormingswet van de personenbelasting uit 2026 verhoogt die stapsgewijs, jaar na jaar. De bedragen van de schijven en van de belastingvrije som worden jaarlijks geïndexeerd, daarom worden ze nooit vermeld zonder het betrokken aanslagjaar.
Bij de federale belasting komt de aanvullende gemeentebelasting, een percentage van de belasting dat elke gemeente vrij bepaalt. Twee buren met hetzelfde inkomen betalen dus niet precies hetzelfde bedrag als ze in verschillende gemeenten wonen.
Inkomsten van dit jaar, aangifte volgend jaar
De inkomsten van een jaar worden het jaar nadien aangegeven. Men spreekt van "inkomsten 2025, aanslagjaar 2026". De aangifte gebeurt bij voorkeur online via MyMinfin en Tax-on-web, en een deel van de belastingplichtigen ontvangt een vooraf ingevuld voorstel van vereenvoudigde aangifte. De uiterste data veranderen elk jaar en liggen later wanneer een mandataris de aangifte indient, zoals een belastingconsulent.
De administratie berekent daarna de belasting en stuurt een aanslagbiljet. Dat toont ofwel een te betalen bedrag, ofwel een terugbetaling, afhankelijk van wat tijdens het jaar al werd ingehouden of gestort.
Werknemers en bedrijfsleiders
Voor een werknemer is het grootste deel van de belasting al betaald vóór de aangifte. De werkgever houdt elke maand bedrijfsvoorheffing in op het loon en stort die aan de Staat. De aangifte dient om de exacte afrekening te maken, rekening houdend met de gezinssituatie, de beroepskosten en de belastingverminderingen.
De bedrijfsleider van een BV zit in een tussenpositie. Zijn vennootschap betaalt vennootschapsbelasting op haar winst, maar de bezoldiging die ze hem uitkeert, wordt in zijn hoofde als beroepsinkomen in de personenbelasting belast. De afweging tussen bezoldiging, dividenden en winst die in de vennootschap blijft, is een van de vaakst besproken adviesthema's tussen een bedrijfsleider en zijn kantoor.
Zelfstandigen
De zelfstandige in eenmanszaak geeft in de personenbelasting de winst van zijn activiteit aan, met andere woorden zijn ontvangsten verminderd met zijn beroepskosten. Niemand houdt belasting in aan de bron op zijn facturen. Wacht hij op het aanslagbiljet, dan betaalt hij in één keer een jaar belasting, verhoogd met een vermeerdering.
Om dat te vermijden kan hij tijdens het jaar voorafbetalingen doen. Die stortingen verminderen of vermijden de vermeerdering, en ze geven recht op een bonificatie die hoger ligt naarmate ze vroeger in het jaar gebeuren. Startende zelfstandigen genieten een uitzondering tijdens hun eerste jaren van activiteit. Een zelfstandige die start onder de vrijstellingsregeling voor kleine ondernemingen is daarom niet vrijgesteld van personenbelasting: die regeling betreft de btw, niet de inkomstenbelasting.
Marginaal en werkelijk tarief
Het marginale tarief is niet het werkelijke tarief. Een belastingplichtige wiens hoogste schijf tegen 50 % wordt belast, betaalt gemiddeld duidelijk minder, omdat de eerste schijven tegen 25 % of 40 % worden belast en een deel van het inkomen vrijgesteld is. Het marginale tarief is nuttig om te meten wat een extra euro inkomen kost, niet om de totale belastingdruk te ramen.
Deze inhoud is indicatief. Schalen, belastingvrije som en termijnen veranderen elk jaar: laat uw situatie berekenen door een professional.