De sociale zekerheid van zelfstandigen
Bij een werknemer worden de bijdragen op de loonbrief ingehouden, zonder dat hij iets hoeft te doen. Een zelfstandige betaalt ze zelf. Vanaf de start van zijn activiteit moet hij aansluiten bij een sociaal verzekeringsfonds, dat zijn bijdragen berekent en int voor rekening van het stelsel van de zelfstandigen, beheerd door het RSVZ. Die bijdragen openen rechten op pensioen, gezondheidszorg, arbeidsongeschiktheid en kinderbijslag.
De bedrijfsleider van een BV die een bestuursmandaat uitoefent, is in principe ook zelfstandige voor de sociale zekerheid, en betaalt in die hoedanigheid bijdragen op de bezoldiging die zijn vennootschap hem uitkeert.
De berekening: een percentage van het inkomen
De bijdragen zijn evenredig met het netto belastbaar beroepsinkomen van de zelfstandige, dat ook de basis vormt voor de personenbelasting. Voor 2026 vermelden de publicaties van de fondsen een tarief van 20,5 % op de inkomensschijf tot 75 024,54 €, en daarna 14,16 % tot 110 562,42 €. Daarboven is geen bijkomende bijdrage verschuldigd. Voor zelfstandigen in hoofdberoep geldt een minimumbedrag, ook bij een laag inkomen, en de fondsen rekenen beheerskosten aan.
Eerst voorlopig, daarna definitief
Het inkomen van een jaar is pas na de belastingaangifte bekend, vaak twee jaar later. De bijdragen van het jaar worden daarom eerst voorlopig berekend, op basis van de inkomsten van drie jaar geleden, opgewaardeerd met een coëfficiënt. In 2026 steunen de voorlopige bijdragen op de inkomsten van 2023.
Wanneer het werkelijke inkomen bekend is, voert het fonds de regularisatie uit: het berekent de definitieve bijdragen en vordert een supplement of betaalt een teveel terug. Een zelfstandige wiens inkomen sterk stijgt, moet in zijn kasplanning dus een bijbetaling twee jaar later voorzien.
Starters
In de eerste jaren bestaan er nog geen referentie-inkomsten. De voorlopige bijdragen worden dan berekend op een forfaitair inkomen, of op een raming van het inkomen die de zelfstandige kan laten gelden. De regularisatie volgt daarna zoals voor de anderen. Te lage voorlopige bijdragen kiezen verlicht de start, maar bereidt een grote regularisatie voor.
Een startende architecte
Een architecte vestigt zich in hoofdberoep. Haar fonds vraagt eerst elk kwartaal de minimumbijdrage. Haar tweede jaar loopt goed: ze geeft 60 000 € netto belastbaar inkomen aan. Wanneer dat inkomen aan het fonds wordt meegedeeld, herberekent het haar bijdragen van dat jaar op ongeveer 20,5 % van dat bedrag, plus beheerskosten, en vordert het het verschil met wat ze betaalde. Gewaarschuwd door haar boekhouder had ze dat bedrag opzijgezet. Ze kan ook vrijwillig hogere voorlopige bijdragen storten om de inhaalbeweging te vermijden.
Aftrekbaar, maar geen belasting
Sociale bijdragen zijn aftrekbaar als beroepskosten, wat de belasting verlaagt. Ze vallen niet samen met voorafbetalingen, die voorschotten op de belasting zijn, noch met de RSZ-bijdragen van een werkgever, aangegeven via de Dimona en de DmfA voor zijn werknemers. Een zelfstandige die personeel aanwerft, betaalt dus zowel zijn eigen bijdragen aan zijn fonds als de werkgeversbijdragen voor zijn werknemers aan de RSZ.
Tarieven, plafonds en minima worden elk jaar vastgelegd. Uw sociaal verzekeringsfonds en uw boekhouder kunnen uw exacte situatie berekenen.