Wie controleert, niet wie boekt
De accountant voert of superviseert de boekhouding en stelt de rekeningen op. De bedrijfsrevisor staat aan de andere kant: hij controleert ze, onafhankelijk, en zegt of de jaarrekening een getrouw beeld geeft van het vermogen, de financiële toestand en de resultaten van de entiteit. Dat oordeel is gericht aan de aandeelhouders, maar ook aan de schuldeisers, de werknemers en iedereen die de gepubliceerde rekeningen leest.
De titel is beschermd en het beroep wordt georganiseerd door het Instituut van de Bedrijfsrevisoren (IBR), dat een openbaar register bijhoudt. Het IBR staat los van het ITAA, dat accountants en belastingadviseurs omkadert. Een revisor is geen accountant van een hogere rang: het is een ander beroep, met een eigen monopolie op de wettelijke controle van de jaarrekening.
De wettelijke controle en de commissaris
De kern van het beroep is de audit van de jaarrekening, die wettelijke controle heet wanneer de wet ze oplegt. De revisor analyseert de risico's van de entiteit, onderzoekt haar interne controle en voert daarna de nodige werkzaamheden op de rekeningen uit. Hij hoeft niet elke verrichting na te kijken: hij heeft een middelenverbintenis, geen resultaatsverbintenis, en baseert zijn oordeel op steekproefcontroles volgens de internationale controlestandaarden die in België gelden.
Meestal gebeurt die controle in het kader van een mandaat als commissaris. De algemene vergadering benoemt een revisor voor drie opeenvolgende boekjaren, een hernieuwbaar mandaat. Zijn verslag wordt gevoegd bij de jaarrekening die bij de Nationale Bank wordt neergelegd. Het kan een oordeel zonder voorbehoud, met voorbehoud of een afkeurend oordeel bevatten, of een onthouding van oordeel wanneer de revisor niet over de nodige elementen kon beschikken.
Wanneer een commissaris verplicht is
Kleine vennootschappen zijn ervan vrijgesteld. Een vennootschap moet een commissaris benoemen zodra ze niet langer als klein wordt beschouwd, met andere woorden wanneer ze twee opeenvolgende boekjaren meer dan een van de drie groottecriteria overschrijdt. Voor boekjaren die beginnen na 31 december 2023 zijn die criteria 11 250 000 € omzet exclusief btw, 6 000 000 € balanstotaal en gemiddeld 50 werknemers.
Grote vzw's en stichtingen hebben een vergelijkbare verplichting volgens hun eigen criteria. Een kleine vennootschap kan altijd vrijwillig een commissaris benoemen, bijvoorbeeld op vraag van een investeerder of een bank, of de revisor een beperktere contractuele controleopdracht geven.
De bijzondere opdrachten
Buiten het commissarismandaat laat het Wetboek van vennootschappen en verenigingen een revisor tussenkomen bij verschillende verrichtingen, ook in kleine vennootschappen zonder commissaris:
- inbreng in natura, wanneer een aandeelhouder een goed inbrengt in plaats van geld, bijvoorbeeld een handelszaak of een wagen bij de overstap van een eenmanszaak naar een BV;
- bepaalde omzettingen, fusies en splitsingen van vennootschappen;
- andere verrichtingen op het eigen vermogen waarvoor de wet een verslag eist.
Voor verschillende van die verslagen staat de wet ook de tussenkomst van een gecertificeerd accountant toe. Daarom zijn sommige opdrachten voorbehouden aan die twee profielen en niet aan alle cijferberoepen.
Onafhankelijkheid en erelonen
Het nut van de revisor steunt op zijn onafhankelijkheid. Hij mag de boekhouding die hij controleert niet zelf voeren, en zich niet in een situatie plaatsen die zijn oordeel in gevaar brengt. Het ereloon van de commissaris wordt bij het begin van het mandaat door de algemene vergadering vastgelegd en mag niet afhangen van de inhoud van zijn oordeel. Een onderneming kan haar commissaris ook niet zonder wettige reden tijdens het mandaat ontslaan.
De revisor kan ook oprichters bijstaan bij het opstellen van een financieel plan, of contractuele opdrachten uitvoeren voor ondernemingen, openbare instellingen en organisaties uit de non-profitsector.
Een oordeel, geen gezondheidsattest
Het verslag van de commissaris is geen gezondheidsattest. Een oordeel zonder voorbehoud zegt dat de rekeningen getrouw zijn, niet dat de onderneming rendabel of solide is. Een vennootschap in moeilijkheden kan een oordeel zonder voorbehoud krijgen als haar rekeningen die moeilijkheden correct weergeven. Omgekeerd betekent een voorbehoud geen fraude: het kan over een beperkt waarderingspunt gaan, dat het verslag toelicht.
Deze inhoud is indicatief. Drempels en gevallen van verplichte tussenkomst veranderen: laat uw situatie nakijken door een professional.