De referentieperiode van de rekeningen
De rekeningen van een onderneming worden niet continu gemeten: men sluit ze op regelmatige tijdstippen af. Het boekjaar is dat interval. Op het einde, de afsluitingsdatum, maakt men de inventaris op, berekent men het resultaat en stelt men de jaarrekening op. De hele kalender van verplichtingen van een vennootschap vloeit eruit voort.
Voor een zelfstandige in eenmanszaak volgt de fiscale periode het kalenderjaar. Voor een vennootschap kan het boekjaar op een andere datum afsluiten die in de statuten staat, bijvoorbeeld 30 juni of 30 september.
Twaalf maanden, met afgebakende uitzonderingen
In principe duurt een boekjaar twaalf maanden. Uitzonderlijk mag het korter of langer zijn, maar volgens de Commissie voor Boekhoudkundige Normen nooit langer dan vierentwintig maanden min één dag. Het meest voorkomende geval is het eerste boekjaar van een nieuwe vennootschap: opgericht in maart, kan ze beslissen haar eerste boekjaar af te sluiten op 31 december van het volgende jaar, wat een boekjaar van ongeveer eenentwintig maanden oplevert.
Het eerste boekjaar van een vennootschap begint op de datum waarop ze rechtspersoonlijkheid verkrijgt, in de praktijk bij de neerlegging van de oprichtingsakte ter griffie. Handelingen die voor die datum voor de vennootschap werden gesteld, kunnen onder voorwaarden worden overgenomen.
De afsluitingsdatum kiezen
31 december is de meest gebruikte datum, en ook die waarop boekhoudkantoren het drukst zijn. Op een andere datum afsluiten kan zinvol zijn: een seizoensactiviteit sluit haar rekeningen liever af na het hoogseizoen, wanneer de voorraden laag zijn, en een bedrijfsleider kan willen vermijden dat de afsluiting in zijn drukste periode valt. De datum later wijzigen vergt een statutenwijziging en geeft een kortere of langere overgangsperiode, met een verantwoording in de toelichting.
Wat de afsluiting in gang zet
- De inventaris en de afsluitingsboekingen: afschrijvingen, voorzieningen, regularisaties.
- De goedkeuring van de rekeningen door de algemene vergadering, binnen zes maanden na de afsluiting.
- De neerlegging bij de Balanscentrale, binnen dertig dagen na de goedkeuring en uiterlijk zeven maanden na de afsluiting.
- De aangifte in de vennootschapsbelasting, waarvan de termijn ook van de afsluitingsdatum afhangt.
- De kalender van de voorafbetalingen, die de kwartalen van het boekjaar volgt.
Een vennootschap opgericht in de lente
Een BV wordt opgericht en op 15 april ter griffie neergelegd. Haar statuten voorzien een afsluiting op 31 december, met een eerste boekjaar dat eindigt op 31 december van het volgende jaar. Dat eerste boekjaar duurt iets meer dan twintig maanden, wat onder de grens blijft. De oprichters vermijden zo een eerste afsluiting na amper acht maanden activiteit, met de bijhorende kosten, maar stellen ook de publicatie van hun eerste rekeningen uit: een keuze om met de boekhouder te bespreken, zeker voor de fiscale gevolgen.
Boekjaar en aanslagjaar
Het boekjaar is niet het aanslagjaar. Voor de vennootschapsbelasting draagt het aanslagjaar het jaartal van het jaar na de afsluiting: een boekjaar afgesloten op 30 juni 2026 valt onder aanslagjaar 2027. Beide begrippen volgen elkaar op, maar dragen niet hetzelfde label, wat veel verwarring wekt.
De regels voor het eerste boekjaar en voor wijzigingen van de afsluitingsdatum maken het voorwerp uit van adviezen van de CBN. Controleer uw geval met een professional.